Ngón tay út của Đàm Hà Phú

??????????????????
1.
Xưa tôi có thằng bạn hơi giang hồ, tạm gọi là “chánh trị viên”, tên ấy là do anh em chúng tôi đặt vì bạn này mỗi lần đi đánh nhau là luôn đi đầu, hô hào chửi bới rất hăng nhưng thực tình thì chẳng đánh ai cả, nhưng cũng nhờ làm chân “chánh trị viên” nên bạn cũng gọi là “có số có má” trong mắt anh em.
Một hôm “chánh trị viên” rủ tôi đi nhậu vào buổi trưa, chỉ hai thằng. Bạn tâm tình rằng bạn để ý một cô, mà cô đó không tin tình yêu của bạn, nói chung là “chỉ coi như anh trai” (kiểu từ chối tình yêu kinh điển). Tôi cũng tình thực động viên bạn đôi điều. Nhậu xong hai chúng tôi đến phòng cô gái đó ngồi chơi, bạn thì tâm sự với cô gái còn tôi ngồi hút thuốc ở ngoài. Tôi ngó thấy bạn cứ lấy một sợi dây thun (chun) quấn chặt vào ngón tay út của bàn tay trái, chỗ cái khe sát lòng bàn tay, bạn cứ quấn chậm rãi từng vòng, từng vòng, thật chặt.
Rồi tôi thấy bạn đi ra phía bếp, bạn lấy một cái thớt đặt nằm xuống, rồi tay phải bạn cầm con dao bầu. Tôi chỉ kịp ào tới thì đã nghe một tiếng “phụp” gọn lỏn, ngón tay út của “chánh trị viên” văng ra xa, bàn tay cụt lủn còn 4 ngón, chẳng chảy một giọt máu nào (vì đã bị buộc dây thun). Tôi lui hui nhặt được ngón tay út của bạn, nó nhỏ xíu, còng queo với một cái móng cáu bẩn. Tôi chạy qua quán café xin được ít đá bỏ ngón tay út vô ướp lạnh, rồi tôi lôi bạn ra xe ôm đi bệnh viện. Tất cả đã muộn, bạn mất luôn ngón tay út từ đó.
Lâu lâu tôi hỏi “chánh trị viên” mất ngón tay út thấy sao? Bạn cười, không thấy gì, chỉ khi cầm cây đàn lên mới biết mình đã mất một ngón tay út.
2.
Nói chuyện đánh đàn mới nói tiếp là tôi đang đầu hàng việc học đánh đàn. Tôi có hai trở ngại, một là cái ngón giữa ngày xưa bị gãy trong một trận ẩu đả bây giờ đã thành tật, hơi bị cong, hai là tôi không thể nào điều khiển ngón tay út của bàn tay trái. Tôi gần như bất lực trong việc di chuyển ngón tay út của mình trên cần đàn, tất nhiên là trong việc bấm các hợp âm.
Các hợp âm chỉ sử dụng ba ngón đầu tiên thì tôi mần được, tuy hơi lọng cọng nhưng vẫn được. Nhưng với các hợp âm phức tạp phải sử dụng cả bốn ngón tay thì tôi gần như bó tay, không thể đặt ngón út vào đúng vị trí chứ đừng nói là để nốt nhạc ấy vang lên được.
Tôi chọn bài Mưa Hồng để tập đàn vì bài này không có hợp âm nào phức tạp, và gần như chỉ có hai lần phải bấm Sol trưởng là có sử dụng ngón tay út. Bạn Thắm tư vấn cho tôi là bỏ ngón út đi và đổi thành ba ngón còn lại, hơi chế biến một chút, nhưng tôi thấy khá thoải mái với sự thay đồi này. Và thế là tôi có thể đệm bài Mưa Hồng mà không cần sử dụng ngón tay út.
Một ngón tay út nổi loạn và bất trị.
3.
Dĩ nhiên là bạn biết tôi đang nói tới ngón tay út nào, còn một ngón tay út nữa, mà theo tôi cũng khá nổi loạn, đó là “Ngón tay út” của bạn Nhã Thuyên. Nó được mô tả thế này: “Ngón tay khẽ khàng tách khỏi hợp thể vòng cung của những ngón khác, như một cá thể yếu đuối lạc khỏi nhóm cộng đồng, một con cá bơi lẻ với sắc vây mềm nắng, một nhành hoa trong động tối, những diễn đạt vụn vặt và mệt nhọc, những suy nghĩ rời bỏ nhau như tóc rụng mỗi sáng, những kẻ đồng hành không sao trò chuyện cùng nhau nữa.” rất thơ phải không bạn?
Tôi khá bất ngờ với tập “Ngón tay út” của Nhã Thuyên, dĩ nhiên không phải là vì lời đề tặng “nhà thơ jang hồ Đàm Hà Phú”, mà vì những thứ phía sau đó. Được gọi là một tập truyện ngắn nhưng hầu như chỉ có thể xếp vài truyện vào thể truyện ngắn, còn lại là cực ngắn, rất ngắn, siêu ngắn, tối giản… hoặc tối giản siêu cực ngắn. Có truyện chỉ là một câu, đúng định nghĩa rằng đó là “một nhành hoa trong động tối, những diễn đạt vụn vặt và mệt nhọc”.
Lời bạt của bạn Trần Nhã Thụy khá hoàn chỉnh và hay, tuy có hơi mang giọng đàn anh một chút, nhưng vẫn ghi nhận sự đột phá của cuốn sách. Tôi thì hoàn toàn bị ấn tượng bởi lối viết đậm chất thơ của bạn, dù ở trong trạng thái nào, cũng luôn là  thơ ca và nỗi ám ảnh tiền kiếp khôn nguôi của nó lên thân phận và cuộc đời, trên từng câu chữ, nửa nặng nề nửa thanh thoát, như những cái đinh ghim nho nhỏ mà thật sắc.
4.
Nhã Thuyên không viết những truyện ngắn, hay đúng hơn là Nhã Thuyên viết truyện ngắn bằng cách không viết ra nó, bạn phải tự đọc truyện ấy theo cách của mình, đó chỉ là những nhát cuốc nhỏ nhắn, đều đặn khơi vào trong mạch đất âm u của tiềm thức, từ đó câu chuyện sẽ được kể.
Có bạn đặt vấn đề “văn chương phi lý”. Theo tôi, văn chương hay nghệ thuật nói chung lúc nào cũng phải phi lý, nếu mọi cái đều “có lý” thì nghệ thuật sẽ chết.
5.
Đọc “Ngón tay út” của Nhã Thuyên làm tôi nhớ đến cảm giác của mình khi lần đầu đọc thơ Whitman.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s